सर्व स्पर्धा परीक्षेसाठी उपयुक्त दररोजच्या चालू घडामोडी – Daily Current Affairs for All Competitive Exams
१. जागतिक अंतराळ उद्योगात कोणत्या तंत्रज्ञानामुळे प्रक्षेपणाचा खर्च ५ ते २० पटीने कमी झाला आहे?
➠ पुनर्वापरयोग्य प्रक्षेपण वाहन (Reusable Launch Vehicle - RLV)
🎯 स्पष्टीकरण:
अंतराळ क्षेत्रात खाजगी कंपन्यांचा वाटा वाढत आहे. RLV तंत्रज्ञानामुळे अंतराळ मोहिमा अधिक स्वस्त आणि शाश्वत झाल्या असून, २०३० पर्यंत अंतराळ बाजारपेठ १ ट्रिलियन डॉलर्सचा टप्पा गाठण्याची शक्यता आहे.
२. 'आंतरराष्ट्रीय डुगोंग संवर्धन केंद्र' (International Dugong Conservation Centre) कोठे प्रस्तावित आहे, ज्याच्या आराखड्यात बदलाची सूचना देण्यात आली आहे?
➠ मनोरा, जिल्हा तंजावर (तमिळनाडू)
🎯 स्पष्टीकरण:
केंद्रीय पर्यावरण मंत्रालयाच्या (MoEFCC) तज्ञ समितीने तमिळनाडूतील या केंद्राच्या रचनेत मोठ्या बदलांची शिफारस केली आहे. डुगोंगला 'सागरी गाय' असेही म्हणतात.
३. शास्त्रज्ञ सध्या कोणत्या क्वांटम कणांचा शोध घेण्यासाठी प्रयोग करत आहेत, जे गुरुत्वाकर्षण वाहून नेतात असे मानले जाते?
➠ ग्रॅव्हिटॉन (Gravitons)
🎯 स्पष्टीकरण:
स्टीव्हन्स इन्स्टिट्यूट आणि येल विद्यापीठाचे शास्त्रज्ञ हा प्रयोग करत आहेत. जर ग्रॅव्हिटॉन सापडले, तर क्वांटम मेकॅनिक्स आणि सापेक्षता सिद्धांत यांना जोडणारा दुवा मिळेल.
४. दूरसंचार विभागाने (DoT) ६ GHz फ्रिक्वेन्सी बँड परवानामुक्त केल्यामुळे भारतात कोणते नवीन तंत्रज्ञान वापरता येईल?
➠ वायफाय 6E आणि वायफाय 7 (WiFi 6E & WiFi 7)
🎯 स्पष्टीकरण:
दूरसंचार विभागाने ६ GHz बँडचा वापर इनडोअर (घरातील) वापरासाठी खुला केला आहे. यामुळे हाय-स्पीड इंटरनेट सुविधा उपलब्ध होईल.
५. आयएनएसव्ही कौंडिण्य (INSV Kaundinya) नौकेने पोरबंदर ते कोणत्या बंदरापर्यंतचा पहिला प्रवास यशस्वीरित्या पूर्ण केला?
➠ मस्कत, ओमान (पोर्ट सुलतान काबूस)
🎯 स्पष्टीकरण:
या मोहिमेमुळे भारत आणि ओमानमधील ऐतिहासिक सागरी संबंध अधोरेखित झाले आहेत. या नौकेवर 'युटेलसॅट वनवेब' द्वारे हाय-स्पीड सॅटेलाइट इंटरनेट सुविधा पुरवण्यात आली होती.
६. निसर्गातील सर्वात मजबूत रेशीम (Silk) कोणत्या कोळ्याद्वारे तयार केले जाते, जे स्टीलपेक्षा ३ पट मजबूत असते?
➠ डार्विन बार्क स्पायडर (Darwin’s bark spider)
🎯 स्पष्टीकरण:
केवळ मोठ्या मादी कोळी हे रेशीम तयार करतात. हे कोळी मुख्यत्वे मादागास्करमध्ये आढळतात आणि त्यांच्या रेशमाची ताकद १.६ गिगापास्कल इतकी असते.
७. कोडागु (Coorg) मधील 'जम्मा बाणे' जमिनींच्या नोंदी अद्ययावत करण्यासाठी कोणत्या राज्याने भू-महसूल सुधारणा कायदा २०२५ मंजूर केला?
➠ कर्नाटक
🎯 स्पष्टीकरण:
या जमिनींच्या नोंदी १०० वर्षांहून अधिक जुन्या आहेत. या नवीन कायद्यामुळे वारसा हक्काचे वाद मिटवण्यास आणि १९६४ च्या कायद्यानुसार अचूक मालकी हक्क नोंदवण्यास मदत होईल.
८. 'द लॅन्सेट'च्या अहवालानुसार, भारताला कोणत्या उद्दिष्टासाठी 'नागरिक-केंद्रित आरोग्य प्रणाली' उभारण्याची शिफारस करण्यात आली आहे?
➠ विकसित भारत @२०४७
🎯 स्पष्टीकरण:
जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आर्थिक अडचणीत असताना, भारताला 'ग्लोबल साउथ'चे नेतृत्व करण्याची आणि स्वतःची आरोग्य व्यवस्था बळकट करण्याची मोठी संधी असल्याचे या अहवालात म्हटले आहे.
१. केंद्र सरकारने कोणत्या केंद्रशासित प्रदेशातील 'कलाडी' (Kaladi) या जीआय-टॅग दुग्धजन्य पदार्थाचे वैज्ञानिक आधुनिकीकरण करण्याचे निर्देश दिले आहेत?
➠ जम्मू आणि काश्मीर (जिल्हा उधमपूर)
🎯 स्पष्टीकरण:
केंद्रीय मंत्री जितेंद्र सिंह यांनी 'एक जिल्हा एक उत्पादन' (ODOP) योजनेअंतर्गत हे निर्देश दिले आहेत. कलाडीची मूळ चव आणि ओळख कायम ठेवून त्याला जागतिक बाजारपेठेत नेण्याचे उद्दिष्ट आहे.
२. नासाच्या (NASA) कोणत्या भारतीय वंशाच्या अंतराळवीराने २७ वर्षांच्या सेवेनंतर आणि ऐतिहासिक नऊ महिन्यांच्या मोहिमेनंतर निवृत्ती घेतली आहे?
➠ सुनीता विल्यम्स
🎯 स्पष्टीकरण:
सुनीता विल्यम्स २७ डिसेंबर २०२५ रोजी अधिकृतपणे निवृत्त झाल्या. मानवी अंतराळ उड्डाणाच्या इतिहासातील त्या सर्वात यशस्वी अंतराळवीरांपैकी एक आहेत.
३. वाढत्या लोकसंख्येच्या काळात, वैज्ञानिक पद्धतीने 'शहरी कचरा व्यवस्थापन' (Urban Waste Management) करणारे मॉडेल शहर म्हणून कोणते शहर विकसित होत आहे?
➠ लखनौ (उत्तर प्रदेश)
🎯 स्पष्टीकरण:
लखनौ महानगरपालिकेने ४० लाख लोकसंख्येच्या कचरा व्यवस्थापनासाठी बहुआयामी वैज्ञानिक दृष्टिकोन स्वीकारला आहे, ज्यामध्ये जनआरोग्य आणि संसाधन पुनर्वापराला प्राधान्य दिले जात आहे.
४. लॅब-ग्रोन डायमंड (Lab-grown diamond) क्षेत्रातील योगदानासाठी प्रतिष्ठेचा 'APO नॅशनल अवॉर्ड' कोणाला मिळाला आहे?
➠ बकुल लिंबासिया (संस्थापक, भाठवारी टेक्नॉलॉजीज)
🎯 स्पष्टीकरण:
भारतातील कृत्रिम हिरे उद्योगातील उत्पादकता आणि नाविन्यपूर्ण नेतृत्वासाठी त्यांना हा पुरस्कार देण्यात आला आहे.
५. 'एशिया मॅन्युफॅक्चरिंग इंडेक्स (AMI) २०२६' मध्ये ११ आशियाई देशांच्या यादीत भारत कितव्या स्थानी आहे?
➠ सहाव्या (6th Rank)
🎯 स्पष्टीकरण:
हा निर्देशांक आशियातील उत्पादन केंद्रांच्या कामगिरीची तुलना करतो. वाढत्या स्पर्धेत भारताला उत्पादन क्षेत्र अधिक सक्षम करण्याची गरज या अहवालात व्यक्त केली आहे.
६. सर्वोच्च न्यायालयाने कोणत्या कंपनीच्या २०१८ मधील फ्लिपकार्टमधील हिस्से विक्रीवर भारतात कर (Tax) लागू होईल, असा निर्णय दिला आहे?
➠ टायगर ग्लोबल (Tiger Global)
🎯 स्पष्टीकरण:
न्यायालयाने स्पष्ट केले की, या व्यवहारासाठी 'भारत-मॉरिशस कर करार' (DTAA) लागू होणार नाही, तर GAAR (General Anti-Avoidance Rule) नियम लागू होतील. टायगर ग्लोबलने आपला हिस्सा वॉलमार्टला विकला होता.
७. 'अंमलबजावणी संचालनालय' (ED) ही 'कायदेशीर संस्था' (Juristic Person) आहे की नाही, हे तपासण्यास सर्वोच्च न्यायालयाने कोणत्या राज्यांच्या याचिकेवरून सहमती दर्शवली आहे?
➠ तामिळनाडू आणि केरळ
🎯 स्पष्टीकरण:
संविधानाच्या कलम २२६ अंतर्गत ईडी उच्च न्यायालयात जाऊ शकते का, यावर स्पष्टीकरण मागण्यात आले आहे.
८. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी कोणत्या देशाच्या परराष्ट्र मंत्र्यांशी जागतिक दहशतवादाचा सामना करण्याबाबत चर्चा केली?
➠ स्पेन (Spain)
🎯 स्पष्टीकरण:
स्पेनचे परराष्ट्र मंत्री भारत दौऱ्यावर असताना ही भेट झाली. दोन्ही देशांनी दहशतवादाविरुद्ध एकत्र काम करण्यावर भर दिला.
१. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) एचडीएफसी बँकेच्या संचालक मंडळावर पूर्णवेळ संचालक म्हणून कोणाच्या पुनर्नियुक्तीला मंजुरी दिली आहे?
➠ कैझाद भरुचा (Kaizad Bharucha)
🎯 स्पष्टीकरण:
RBI ने एचडीएफसी बँकेतील वरिष्ठ नेतृत्वाला स्थिरता प्रदान करण्यासाठी कैझाद भरुचा यांची १९ एप्रिल २०२६ पासून पुढील तीन वर्षांसाठी पुनर्नियुक्ती मंजूर केली आहे.
२. २०२५ मध्ये कोणत्या देशाची लोकसंख्या सलग चौथ्या वर्षी घटून १.४०५ अब्ज झाली आहे, जी 'लोकसंख्याशास्त्रीय संकटाचे' (Demographic Winter) लक्षण मानले जात आहे?
➠ चीन (China)
🎯 स्पष्टीकरण:
चीनची लोकसंख्या ३३.९ लाखांनी घटली असून, जन्मांची संख्या ७९.२ लाखांच्या विक्रमी नीचांकी पातळीवर पोहोचली आहे.
३. उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये (HEIs) जातिआधारित भेदभाव रोखण्यासाठी 'UGC' ने कोणते नवीन विनियम जारी केले आहेत?
➠ विद्यापीठ अनुदान आयोग (उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये समानतेस प्रोत्साहन) विनियम, २०२६
🎯 स्पष्टीकरण:
विद्यापीठ अनुदान आयोगाने (UGC) शैक्षणिक संस्थांमध्ये समानता आणि सर्वसमावेशकता सुनिश्चित करण्यासाठी हे विनियम लागू केले आहेत.
४. आरबीआयने (RBI) २०२६ च्या 'ब्रिक्स शिखर परिषदेत' कोणत्या डिजिटल चलनांना जोडण्याचा प्रस्ताव मांडला आहे?
➠ ब्रिक्स देशांच्या 'सेंट्रल बँक डिजिटल करन्सी' (CBDCs)
🎯 स्पष्टीकरण:
आंतरराष्ट्रीय व्यवहार जलद करण्यासाठी भारताने हा प्रस्ताव दिला आहे. २०२६ ची ब्रिक्स शिखर परिषद भारतात आयोजित केली जाणार आहे.
५. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नुकतीच कोणत्या स्वातंत्र्यसैनिकाच्या १०० व्या जयंतीनिमित्त त्यांना आदरांजली वाहिली?
➠ पार्वती गिरी (Parbati Giri)
🎯 स्पष्टीकरण:
त्यांना 'ओडिशाची मदर तेरेसा' म्हणूनही ओळखले जाते. त्यांनी भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात आणि सामाजिक कार्यात (विशेषतः आदिवासी आणि महिलांसाठी) मोलाचे योगदान दिले.
६. स्टीलपेक्षा मजबूत आणि पृथ्वीवरील सर्वात मजबूत जैविक पदार्थ (Biological Material) तयार करणारा कोळी कोणता आहे?
➠ डार्विन बार्क स्पायडर (Caerostris darwini)
🎯 स्पष्टीकरण:
मादागास्करमध्ये आढळणाऱ्या या कोळ्याचे रेशीम १.६ गिगापास्कल इतके मजबूत असते. हे कृत्रिम तंतूंपेक्षाही अधिक टिकाऊ मानले जाते.
७. 'राष्ट्रीय पॅरालिम्पिक पॉवरलिफ्टिंग चॅम्पियनशिप'चे उद्घाटन कोणत्या राज्यात करण्यात आले?
➠ उत्तराखंड (रुरकी)
🎯 स्पष्टीकरण:
मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी यांनी रुरकी येथील COER विद्यापीठात या स्पर्धेचे उद्घाटन केले आणि भारतीय खेळांसाठी हा सुवर्णकाळ असल्याचे मत व्यक्त केले.
८. तेलंगणाच्या कोणत्या महत्त्वाकांक्षी स्मार्ट सिटी प्रकल्पाला 'संयुक्त अरब अमिराती' (UAE) ने पाठिंबा दर्शविला आहे?
➠ भारत फ्युचर सिटी (Bharat Future City)
🎯 स्पष्टीकरण:
दावोस येथील WEF परिषदेत झालेल्या करारानुसार, हे शहर 'नेट-झिरो ग्रीनफिल्ड स्मार्ट सिटी' म्हणून विकसित केले जाणार आहे.
१. २१ जानेवारी रोजी खालीलपैकी कोणत्या ईशान्य भारतीय राज्यांचा स्थापना दिवस साजरा केला जातो?
➠ त्रिपुरा, मणिपूर आणि मेघालय
🎯 स्पष्टीकरण:
२१ जानेवारी १९७२ रोजी 'ईशान्य क्षेत्र (पुनर्रचना) कायदा, १९७१' अंतर्गत या तीन राज्यांना पूर्ण राज्याचा दर्जा देण्यात आला. त्यामुळे दरवर्षी २१ जानेवारीला हा दिवस साजरा केला जातो.
२. 'जागतिक आर्थिक मंच' (World Economic Forum - WEF) २०२६ ची वार्षिक बैठक कोठे संपन्न झाली?
➠ दावोस (स्वित्झर्लंड)
🎯 स्पष्टीकरण:
दावोस येथे आयोजित या परिषदेत भारताने जागतिक गुंतवणूक आणि 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' (AI) क्षेत्रातील संधींवर भर दिला. या वर्षीची थीम 'शाश्वत भविष्यासाठी सहकार्य' (Cooperation for a Sustainable Future) अशी होती.
३. बिहार नंतर कोणत्या राज्याने अलीकडेच 'जातीनिहाय जनगणना' (Caste Census) सुरू करण्याचा निर्णय घेतला आहे?
➠ आंध्र प्रदेश
🎯 स्पष्टीकरण:
सामाजिक न्याय आणि कल्याणकारी योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यासाठी आंध्र प्रदेश सरकारने हा महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. यापूर्वी बिहार सरकारने जातीनिहाय जनगणना पूर्ण केली आहे.
४. 'सशस्त्र सीमा बल' (SSB) च्या नवीन महासंचालक (DG) पदी कोणाची नियुक्ती करण्यात आली आहे?
➠ दलजित सिंग चौधरी
🎯 स्पष्टीकरण:
वरिष्ठ आयपीएस अधिकारी दलजित सिंग चौधरी यांची SSB च्या प्रमुखपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे. SSB नेपाळ आणि भूतान सीमेवर भारताचे रक्षण करते.
५. आंतरराष्ट्रीय विज्ञान महोत्सव (IISF-2026) चे आयोजन कोणत्या राज्यात करण्यात आले?
➠ हरियाणा (फरीदाबाद)
🎯 स्पष्टीकरण:
विज्ञानातील नवीन शोध आणि विद्यार्थ्यांमध्ये विज्ञानाची आवड निर्माण करण्यासाठी हा महोत्सव आयोजित केला जातो.